Carl Orff – biografia

  • Date & Time: 12 December 2017 - 00:00
    1 January 2018 - 00:00
  • Event Type:

Carl Orff

biografia

Carl Orff urodził się w 1895 roku w Monachium i tam też zmarł w wieku 86 lat. Był niemieckim kompozytorem oraz pedagogiem. W wieku pięciu lat rozpoczął naukę gry na fortepianie, organach oraz wiolonczeli. W 1917 roku został kapelmistrzem Münchner Kammerspiele, ale w tymże roku został zaciągnięty do wojska. Z powodu obrażeń poniesionych na froncie został wycofany z czynnej służby i został zatrudniony najpierw w Narodowym Teatrze w Manheim, a następnie Teatrze Dworskim (Hoftheater) w Darmstadt. Do Monachium powrócił po dwóch latach – w 1919 roku i wtedy też rozpoczęła się jego fascynacja muzyką dawną. Szczególnie upodobał sobie Monteverdiego. W latach 1932–33 był dyrektorem monachijskiego towarzystwa koncertowego Münchner Bach-Verein. Od 1950 do 1960 roku wykładał kompozycję w Akademii Muzycznej w Monachium. Został odznaczony tytułem doctora honoris causa przez uniwersytet w Tybindzie (1955) oraz uniwersytet w Monachium (1972). Był członkiem Accademia Nazionale di Santa Cecilia w Rzymie oraz Svenska Musikaliska Akedemien w Sztokholmie.

Twórczość i styl muzyczny

Pierwsze kompozycje Carla Orffa były pieśniami na głos z fortepianem do słów niemieckich poetów takich jak Nietzsche, Höldrein czy Heine. Jednak najważniejsze w jego twórczości są utwory sceniczne, które stanowią znaczną część jego dorobku. Najbardziej znanym utworem Orffa jest „Carmina Burana” (1935-36), która wraz z „Catulli Carmina” oraz „Trionfo di Afrodite” tworzy tryptyk kantat scenicznych pod tytułem „Trionfi”. Są to utwory napisane do tekstów łacińskich oraz starogreckich. Pisał także opery baśniowe takie jak „Księżyc” i „Mądra” – oparte na baśniach braci Grimm czy „Sen nocy letniej” według Szekspira. Ogromne zainteresowanie Orffa starożytnością i tragedią grecką widać natomiast w jego późnych dziełach: „Antygona”, „Edyp”, „Tyran”, „Prometeusz” oraz „De temporum fine comœdia” („Sztuka na koniec czasu”).

W początkowej fazie kształtowania się języka muzycznego Orffa istotne znaczenie odegrała z jednej strony twórczość impresjonisty Debussy’ego, z drugiej zaś awangardysty Schönberga. Z czasem pojawiła się również fascynacja Monteverdim. Ostatecznie Orff wykształcił bardzo charakterystyczne, archaiczne brzmienie swoich utworów, co nie było wówczas najlepiej przyjmowane przez krytykę. Nie wpisywał się w żaden z obecnych nurtów, ani w awangardę ani w neoklasycyzm, ponieważ jego fascynacja epokami dawnymi o dziwo nie miała związków z tym stylem. Neoklasycy czerpali z dorobku epok minionych, ale wyrażali się językiem wykorzystującym współczesne środki kompozytorskie. Orffowi zależało natomiast na odtworzeniu muzyki przeszłości. Można powiedzieć, że w pewnym sensie jest prekursorem estetyki końca XX wieku kiedy to po skomplikowanych wytworach awangardy zwrócono się ku tzw. „nowej prostocie”.

Fundamentalne znaczenie dla Orffa ma w dziełach wokalno-instrumentalnych słowo. Opracowania muzyczne pomyślane są w taki sposób, by tekst zawsze pozostał czytelny. Kolejnym istotnym elementem jest rytm, który jest bardzo wyrazisty, niekiedy nawet motoryczny. Podkreślany przez ponadprzeciętnie rozbudowaną sekcję instrumentów perkusyjnych, ale także innych (m.in. fortepian, smyczki) traktowanych perkusyjnie. Bardzo często stosuje on powtórzenia fraz i motywów zarówno rytmicznych (częste ostinata rytmiczne) jak i melodyczno-rytmicznych. Melodyka jest zwykle diatoniczna, a harmonia niezbyt skomplikowana, wykorzystująca przede wszystkim podstawowe relacje harmoniczne. Te elementy pozwalają Orffowi osiągnąć prostotę podobną do tej, która cechuje muzykę średniowiecza i epok dawnych, a jednocześnie jego utwory pełne są ekspresji i dramatyzmu.

Orff jako pedagog

Oprócz komponowania Orff zajmował się edukacją muzyczną dzieci. Uważał, że w każdym człowieku drzemie artysta, którego można „obudzić”. Zawsze starał się zachęcać do rozwijania umiejętności artystycznych. W 1924 roku wraz Dorothe Günther założył w Monachium Günthershule für Gymnastik, Musik und Tanz, a w 1930 roku ukazała się pierwsza część utworów „Shulwerk” będąca owocem tej pracy. Metoda Orffa polegała na łączeniu muzyki z ruchem i słowem. Słowa synchronizowane były z gestami oraz instrumentowane przy pomocy odgłosów ciała, takich jak klaskanie, tupanie itd., a także poprzez proste instrumenty perkusyjne. Do dzisiaj bardzo często zestawy grzechotek, triangli, dzwonków, tamburynów itd. nazywane są „instrumentami Orffa”. Metodą Orffa aktywizuje i rehabilituje się również dzieci niepełnosprawne, ponadto dzięki prostemu założeniu, że ruch jest dźwiękiem, a dźwięk wywołuje ruch, jest ona uniwersalna dla wszystkich kultur świata.

Nowatorska metoda Orffa odniosła wielki sukces na całym świecie i przyczyniła się do znacznego rozwoju muzykoterapii i wychowania muzycznego. W Polsce metodę tę rozpowszechnia Polskie Towarzystwo Carla Orffa.

Tekst: Julia Rutkowska